Mefer og rri fyrir gigtveika hunda   Prenta  Senda 

Mefer og rri fyrir gigtveika hunda

Hva er slitgigt?

Eftir v sem hundar eldast greinast fleiri og fleiri me gigt. etta er ekki eingngu bundi vi eldri hunda v sumir ungir hundar greinast lka me gigt. sta gigtar hj ungum hundum er oftar en ekki vegna mefddra vandamla.

Gigt ( arthritis) er blga lium en liagigt er slitgigt (osteoarthritis) sem er krnisk blga lium sem myndast hefur vegna hnignunar ea hrnunar brjski lifltum.

Liamt samanstanda af tveimur beinendum sem eru tengd saman me lipoka og libndum.
e
ilegum li klir brjsk sem er fast gmmkennt efni beinendana.
Brjski
myndar slttan flt sem liurinn hreyfist nnast nningslaust og eins er a einskonar stupi ea hggdeyfir sem flytur unga ea kraft yfir sjlf beinin. Umhverfis liinn er svo lipokinn sem stran tt samt libndunum a styrkja liinn og framleia livkva sem hefur a hlutverk a smyrja og nra liinn.

Vi verka brjsk ea egar hnignun/hrrnun brjski sr sta myndast verkur og blga og erfiara og srsaukafullt verur a hreyfa liinn. sta verksins er margtt en kemur ekki fr sjlfu brjskinu heldur fr lipokanum, a strum hluta beininu undir brjskinu og fr vvum, sinum og libndum umhverfis liinn. Eftir v sem slitgigtin versnar fer undirliggjandi bein einnig a hnigna og a fara a myndast v beingaddar. Vi reiti brjski myndast lkamanum blguvibrg og hann fer a mynda cytokines ( prtein) og ensm sem ennfremur valda skemmdum brjskinu. Vi endastigs slitbreytingar er brjski horfi og beinendarnir nuddast saman sem aftur veldur enn frekari skemmdum og meiri verkjum.

Hva veldur slitgigt?

Hj flestum er sta slitgigtar margtt.
Slitgigt getur komi
vegna lags ea slits annars elilegan li og gerist egar hundurinn eldist. Slitgigt getur lka komi vegna:
st
gs lis t.d vegna libandaverka.
Ska
a ea elilegs roska brjskmyndun li ( t.d OCD) ea vegna ess a liurinn myndaist ekki “rtt”. (meftt, t.d mjama og olnbogalos).
Ska
a vegna verka t.d brots li ea endurtekinnar tognunnar.
Yfir
yngdar sem aftur myndar lag brjski og getur annig tt undir slitgigt.

Einkenni

Einkenni slitgigtar eru fjlmrg og fara au eftir v hvaa liur/liir eru undirlagir, aldri hundsins og hversu slm slitgigtin er. Slitgigt gerir liina stfa og auma og hundurinn verur annig stirur og skrefin styttast, gngulagi breytist og hundurinn verur snilega haltur. Hundurinn reynir a hlfa eim fti sem er slmur me v a setja minni unga hann og eftir einhvern tma rrna vvarnir eim fti sem hundurinn er a hlfa. Hundur me mjamalos bum mjmum er v oftar en ekki me mjg rr lri en aftur mti me mjg stra vva brjsti og xlum ar sem hann frir ungan yfir frampartinn.

Hundar me slitgigt eru oft stirir eftir hvld en vera einkenna minni eftir v sem eir hreyfa sig meira og vera heitari.
Margir eiga erfi
leikum me a hoppa upp ea niur r blnum, margir eiga erfileikum me a ganga upp ea niur trppur, eir liggja meira og eru almennt reyttari. Sumir vera pirrair og geta fari vrn vi snertingu aumu svi og sumir sleikja ea naga aum svi. Margir hundar skja a liggja ar sem er heitt og jafnvel mjkt. Eirarleysi einkennir marga hunda sem eru ornir slmir af gigt. eir sem svfu heilu nturna einum sta fara gjarnan a fra sig oft milli staa. Eitt eiga flestir essara hunda sameiginlegt og a er a eir kvarta ekki!

Greining

Greining slitgigt byggist lsingu og sgu einkennum samt skoun. Oft eru essir hundar me tluvera skeringu lileika og oft eru liir blgnir og meiri um sig en elilegt er.
Rntgen er gjarnan nota
vi greiningu slitgigt og einstaka tilfellum arf a taka sni r livkva ea blprufu.

Erlendis eru annarskonar myndgreiningar einnig notaar vi greiningu slitgigt.

Meferarrri

a er fstum tilfellum sem hgt er a “lkna” slitgigt. einstaka tilfelli er hgt a fjarlgja vandamli me ager en all flestum tilfellum arf a nlgast ennan sjkdm fr ru sjnarmii. Markmii vi mehndlun slitgigt er a halda linum/ liunum notkun me eins litlum verkjum og hgt er og varveita liinn sem bestri mynd eins lengi og mgulegt er. Hvert tilfelli er nnast einstakt. Ekki er hgt a dma t.d t fr rntgenmynd hversu miklir verkir fylgja kvenum breytingum myndinni. a arf a einstaklingsmia meferina annig a sem bestur rangur nist hverju sinni. Sumir hundar ola ekki kvein lyf og arf a reyna a nlgast vandamli fr ru sjnarmii. Oftast eru meferarrrin margtt og fela sr einhverja notkun lyfjum, fubtarefnum, endurhfingu, lasermefer svo eitthva s nefnt. Str ttur meferinni er a alaga sig a vandamlinu gegnum daglega rtnu.

Lyf

Blgueyandi lyf (NASIDs) virka hratt me v a minnka bi blguna og verkina. egar verkirnir minnka lur hundinum betur og auveldara me a hreyfa sig sem er aftur mjg mikilvgt til a vihalda almennt gu heilbrigi, t.d hjarta og akerfi og meltingu. Einnig verur vvarrnun minni sem aftur tir undir a aflgun liamta verur minni og me v mti vera verkirnir minni.

essi lyf eru ekki n aukaverkana og au arf a nota me mikilli agt. au geta t.d valdi uppkstum og niurgangi og aldrei a nota n samrs vi dralkni. Eins er mjg mikilvgt a nota einungis lyf tlu hundum en ekki flki. Til eru blgueyandi lyf me stutta virkni og me foravirkni.

Nrnahettuhormn (corticosteroids) myndast kvenu magni nrnahettum hunda. essi hormn eru stundum notu vi mehndlun gigt en mun meira magni en lkaminn myndar. essi lyf hafa einngi tluverar aukaverkanir og v ekki notu nema a vel grunduu mli og aldrei n samrs vi dralkni.

Mikilvgt er a hafa huga a essi lyf minnka blgu og verki en eiga engan tt a lkna slitgigt.

Brjskverndandi lyf

Brjskverndandi lyf (chondroprotectants) af msum toga hafa veri mjg vinsl undanfarin r. Rannsknir hafa ekki veri einu mli um hversu mikil hrif au hafi raun og veru slitgigt. Sumar rannsknir hafa snt fram a essi lyf hafi jafnvel engin hrif mean arar rannsknir hafa snt fram a au geti jafnvel tt tt a enduruppbyggja brjsk og ea minnka blgur!
svo rannsknir su misvsandi er ekkert v til fyrirstu a prfa essi brjskverndandi lyf. Sumir hundar virast sna umtalsveran “bata” og vera einkennaminni vi inntku essara lyfja mean arir hundar sna enga ea mjg ltinn “bata”.

Dmi um brjskverndandi lyf sem eiga a minnka brjsk skemmdir, hafa uppbyggjandi hrif og minnka blgur eru: Hyaluronic sra, polysulphated glycosaminoglycnas og pentosan polysulphate. Fubtarefni eins og glucosmaine og chondroitin sulphate sem eru byggingarefni brjsks eru mjg vinsl dag. Hgt er a f fur hj dralknum ar sem bi er bta essum efnum fri og eins er hgt a kaupa fjlmargar tegundir af fubtarefnum gludravruverslunum. au eru misg ea misvndu eins og gengur og gerist egar um fubtarefni er a ra almennt, hvort sem er fyrir hunda ea menn.

Omega 3 ola er talina hafa jkv hrif hunda sem jst af slitgigt. Gerar hafa veri fjlmargar rannsknir og hafa flestar komist a eirri niurstu a omega 3 ola minnki blgur og hundarnir virast verkjaminni og eigi auveldara me a hreyfa sig.

Til eru nokkrar furtegundir sem innihalda tluvert magn af brjskverndandi lyfjum. Sem dmi m nefna Hills prescription j/d og Royal Canine mobility support.

Agerir

Eins og ur sagi er fstum tilfellum hgt a lkna slitgigt er hgt einstaka tilfelli a grpa inn me ager t.d ef um slitgigt er a ra vegna slitinna krossbanda ea lausrar hnskeljar. sumum tilfellum er hgt a fjarlgja mjamaklu eins og t.d vi drepi mjamaklu ( Calve legg perthes) og sumsstaar erlendis er hgt a fara liskipti ager mjm.

yngdarstjrnun

yngdarstjrnun er mjg mikilvgur ttur egar kemur a mefer slitgigt. Hvert aukakl sem hundarnir bera veldur meira lagi liunum sem aftur tir undir blgumyndun og ennfrekari slitgigt me tilheyrandi verkjum. Eins eru essir hundar lklegri til a slta libnd, fara r li ofl. Hundar sem eru farnir a eldast og eru of ungir eiga tluvera httu a mynda slitgigt t.d hnj og mjamalium. etta srstaklega vi strri hundategundir. Hundar me slitgigt urfa raun a vera ea jafnvel aeins undir kjryngd. etta ir ekki a a eigi a svelta essa hunda heldur er mjg mikilvgt a eir su mjg gu fri, helst fri ar sem teki er mi af slitgigt.

Dagleg rtina

Smvgilegar breytingar heima fyrir geta breytt umtalsveru fyrir hundinn og auki annig lfsgin. Gott er a hundurinn hafi t.d meira en einn sta til a liggja v a getur veri gott a breyta til eftir vi hvernig og hvar verkirnir eru. a er t.d gott a hafa eitt bli ekstra mjkt og hltt. Ef slitgigt er hlslium og baki getur veri gott a hkka mat og drykkjardalla. Rampar geta komi sr vel, t.d til a komast upp og niur r hum blum. etta srstaklega vi egar um stra hunda er a ra.
Ekki er gott a
hafa hunda me slitgigt brum, eir urfa a geta hreyft sig a vild og of lng kyrrstaa hvort sem er bri, bl ea annarsstaar veldur v a liirnir stirna og vera aumir. Gngutrar urfa a vera einstaklingsmiair og styttri og fleiri gngutrar henta flestum hundum me slitgigt betur heldur en fir og langir. Allt sem heitir a leika me bolta og leikur vi ara hunda ar sem hreyfingarnar eru snggar og hraar valda miklu lagi liamt og tti a forast alla stai.

Endurhfing

fingar eru mjg mikilvgar og sennileg a mikilvgasta egar kemur a v a mehndla slitgigt. Reglulegar (daglegar) fingar eins og gngutrar taumi og sund egar hgt er a koma v vi er af hinu ga. Allar fingar urfa a miast vi a vihalda styrk og lileika lianna eins og mgulegt er en jafnframt mega r ekki valda auknu lagi og ta undir a liirnir slitni enn frekar og valda v meiri skaa en gagni.
fingaprgram
arf a sna a rfum hvers og eins og er t.d teki mi af hvaa li/lii veri er a eiga vi, hversu slm slitgigtin er, yngd, aldri og standi hundsins almennt. fingaprgrm samanstanda yfirleitt af jafnvgisfingum, styrktarfingum og lileikafingum.

Laser

Lasermefer er m.a mjg g verkjamehndlun. Vi mefer me Companiona Class IV laser eru frumur meferarsvi rvaar me ljseindum (photons) kveinni bylgjulengd. Vi essa rvun eykst m.a blfli meferarsvinu sem hefur margvsleg hrif frumurnar sem aftur minnkar blgur, minnkar verki, fltir granda ofl. essi mefer er algjrlega srsaukalaus og flestir hundar slaka mjg vel mean mefer stendur. Eins og svo oft ur er mefer og meferar fjldi einsktaklingsbundin og oft notu bland vi nnur meferarrri.

Nudd

Hundar sem eru jir af slitgigt eru oftar en ekki bnir a fra til lkamsyngdina t.d fr afturparti yfir frampart. etta srstaklega vi hunda sem eru me mjamalos bum mjum. Ea fr rum afturftinum yfir hinn osfrv. essir hundar eru oft me mikilar vvablgur og eru verulega aumir og stfir vegna aukins lags. a er mjg gott a fara me essa hunda nudd til a losa um blgur og minnka verki. Vegna ess a essir hundar eru yfirleitt tluvert verkjair og undir miklu lagi arf a vinna mjg rlega me og vinna traust eirra hgt og rlega.

Krpraktk

Krpratk miar einna helst a v a leirtta hryggvandaml og koma annig elilegu taugafli. essi mefer getur veri srlega hjlpleg egar um slitgigt hrygg er a ra og hjlpar lkamanum a koma elilegri hreyfigetu og stva elilegan slithraa.

essi upptalning einkennum og meferarrrum er engan htt tmandi. Einkenni slitgigtar og mefer vi henni er svo misjfn v nnast engin tv tilfelli eru nkvmlega eins. ll mefer miast alltaf vi a auka lfsgi hundsins og gera daglegt lf eins auvelt og kostur er.

Heimilidir:

Fox, Steven M., Mills, Darryl. 2010. Mulitmodal Management of Canine Osteoarthritis. Manson Publishing.

Riegel, Ronald J DVM. 2008. Laser Therapy in the Companion Animal Practice. Lite Cure LLC.

Thomson, Reginald G. 1988. Special Veterinary Pathology. V.C Decker Inc, Toronto, Philadelphia/ The Veterinary Press. London.


Sptalinn Vrur Greinar/frleikur Neyarnmer 863 3131
| Dýralækningar ehf | Kirkjulundi 13 | 210 Garðabæ | kt:701297 3859 | Vsk.nr. 56619 | Sími: 565 8311 | Fax: 565 8304 | dspg@dspg.is | Netvistun - Heimasíðugerð, hugbúnaðarlausnir og hönnun