Śtlitsbreytingar   Prenta  Senda 

Śtlitsbreytingar į hundum.

Žar į mešal skottstżfing, eyrnastżfing og aflimun ślfaklóa.

Hjį įkvešnum tegundum hunda, eins og t.d. Dobermann, Boxer og Stóra Dana hefur veriš sišur aš stżfa eyru žeirra sem annars eru sķš og lafandi, žannig aš žau verši uppistandandi og stķf. Žetta hefur veriš bannaš ķ flestum löndum nema Noršur Amerķku, gömlu Austantjaldslöndunum og fl. sķšastlišin 30-50 įr. Enn fleiri tegundir eša yfir 70 talsins eru reglulega skottstżfšar skömmu eftir fęšingu, og lengd stubbsins sem skilinn er eftir, fer alveg eftir žvķ hver "standardinn" fyrir skottlengdina er skv. ręktunarmarkmišum. Bęši žessi inngrip falla undir ašgerš ķ "kosmetķskum" tilgangi eša "fegrunarašgeršir". Žeirra eina markmiš er aš breyta śtliti hundsins og eru žvķ ekki framkvęmdar ķ lęknis-eša heilsufręšilegum tilgangi.



Hefšin fyrir eyrna-og skottstżfingar nęr aftur til 19. aldar. Markmišiš var aš fękka tilfellum slęmra sįra og sżkinga ķ eyrum og skottum hunda sem notašir voru ķ sérstökum hundabardögum eša hjį varšhundum sem notašir voru til aš verjast rįndżrum sem réšust aš bśpeningi eša fólki. Einnig var hefš fyrir žessu hjį sumum tegundum veišihunda. Žessar įstęšur hafa ekki lengur gildi hvaš varšar gęludżrin okkar.



Hvaš er gert?

Eyrnastżfingar:

Ef eyrnastżfa į hund er žaš vanalega gert žegar hvolpurinn er milli 8 og 10 vikna gamall. Undantekning į žessu er Boston Terrier en hann er eyrnastżfšur viš 5-6 mįnaša aldur. Ķ stuttu mįli fer žetta žannig fram aš hvolpurinn er settur ķ djśpa svęfingu og hluti eyrans er klipptur/skorinn burt. Žetta er ytri hluti eyrnablöškunnar og stęrš brottnįmsins fer eftir tegundinni sem į ķ hlut. Eyrun eru sķšan bundin upp meš sérstökum umbśšum ķ żmsum śtfęrslum og žessar umbśšir žarf aš skipta um mjög reglulega. Umbśširnar žarf hvolpurinn aš hafa ķ allt aš 4-5 mįnuši eša žar til eyrun geta stašiš upp ķ loft įn ašstošar žessa bśnašar.



Skottstżfing:

Žetta er gert į fyrstu lķfdögum hvolpsins žegar hann er 3-5 daga gamall. Rófan er klippt burtu į žeim rófuliš sem ręktunarmarkmiš segja til um. Hvolpurinn finnur til sįrsauka viš verkiš žar sem skuršurinn fer ķ gegnum margar nęmar taugar, bęši ķ mjśkvefnum og beinhimnunni (er oftast gert įn deyfingar). Sįriš gręr vel svo fremi žaš komi ekki sżking ķ žaš, en žaš vill oft verša raunin.

Leikmenn nota oft žį ašferš aš setja žrönga teygju utan um skottiš žannig aš hśn stöšvar blóšrįsina til og frį žvķ og veldur į endanum drepi ķ žvķ žannig aš bśturinn dettur af. Žessi ašferš getur ekki talist annaš en misžyrming į dżrinu og er hvergi višurkennd.



Aflimun ślfaklóa:

Aflimunin felst ķ žvķ aš ślfakló į framfótum og jafnvel afturfótum žar sem hśn kemur er klippt af į fyrstu lķfdögum hvolpsins. Žetta hefur veriš gert į nokkrum tegundum bęši snögghęršum og sķšhęršum ķ "fegrunarskyni" og sķšan veišihundum sem fyrirbyggjandi ašgerš vegna meišsla. Viš vķkjum sķšar aš réttmęti žessarar ašgeršar ķ fyrirbyggjandi tilgangi en hann veršur aš teljast varasamur.

ATH.

ER EKKI KOMINN TĶMI TIL AŠ LEGGJA AF ŽANN LJÓTA SIŠ AŠ BREYTA ŚTLITI HUNDANNA OKKAR EFTIR GEŠŽÓTTA OG HÉGÓMA? HVERNIG VĘRI AŠ BŚA TIL RĘKTUNARMARKMIŠ FYRIR SKOTTIN?

Eru žessar ašgeršir sįrsaukafullar fyrir hvolpinn?

Jį, margar rannsóknir sżna aš svo er raunin. Lengi vel var haldiš ķ žau rök aš taugakerfi svona ungra dżra vęri ekki nógu žroskaš til aš nema sįrsaukann en žau rök eru hnigin til višar meš meš nżlegum rannsóknum. Žaš aš svona ung dżr geti ekki sżnt sįrsaukavišbrögš į sama hįtt og fulloršiš fólk, žżšir ekki aš žau finni ekki til, hvaša višbrögš vill fólk eiginlega sjį? Hvolparnir sżna svo sannarlega višbrögš meš hljóšum og hreyfingum žegar klippt er į skottiš og lķfefnafręšilegar rannsóknir sżna aš žeir žjįst ķ töluveršan tķma į eftir. Sterkustu rökin ķ žessu eru rannsóknir į ungabörnum en lengi vel var žvķ einnig haldiš fram um žau aš taugakerfiš vęri óžroskaš į žeirra fyrstu tveimur lķfvikum. Žau voru žvķ ekki deyfš fyrir minni hįttar inngrip eins og raunin var ef um fulloršna manneskju vęri aš ręša. Sķšan hafa vķsindin sżnt fram į annaš.



Žrįtt fyrir aš eyrnastżfingin er framkvęmd ķ svęfingu er ekki žar meš sagt aš hvolpurinn sé laus viš sįrsaukann. Fyrstu umbśšaskiptin eru sįrsaukafull fyrir dżriš og hinn nżji hundaeigandi og hvolpur hljóta aš njóta betur samvistanna ķ byrjun ef ekki žarf aš skipta reglulega um umbśšir į hinum sįru eyrum.

Er ólöglegt aš framkvęma žessar ašgeršir?

Ķ 4. kafla nr. 15, um dżravernd frį 16 mars 1994 segir: Dżralęknum einum er heimilt aš framkvęma lęknisašgeršir į dżrum. Undanžegnar eru žó minni hįttar ašgeršir og lyfjamešferš ķ samrįši viš dżralękni. Žegar ašgerš į dżrum er sįrsaukafull skal įvalt nota deyfilyf eša svęfa dżriš. Umhverfisrįšherra setur ķ reglugerš nįnari fyrirmęli sem takmarka ašgeršir į dżrum sem framkvęmdar eru įn lęknisfręšilegra įstęšna. (Žessi reglugerš sem nefnd er ķ sķšustu mįlgrein er ekki enn til, en veriš er aš vinna aš koma žvķ į legg).

Viš skulum lķta į löndin ķ kringum okkur.

Ķ kringum 1950 voru eyrnastżfingar bannašar meš lögum ķ Danmörku, Noregi og Svķžjóš. Fleiri žjóšir fylgdu ķ kjölfariš į nęstu įratugum svo sem Finnar og Bretar. Skottstżfingar sem ekki höfšu lęknisfręšilega įstęšu aš baki voru bannašar ķ Noregi įriš 1988, ķ Svķžjóš 1989 og ķ Danmörku 1991 (ķ Danmörku er žó undanžįga fyrir fimm veišihundategundir. Snökkhęršan og strķhęršan žżskan Vorsteh, Wimeraner, Vislu og Breton). Enn fleiri žjóšir bęttust ķ hópinn įrin į eftir. Finnland 1996, Kżpur, Grikkland og Luxenburg 1991. Bretar banna žetta ekki, en skv. lögum žar ķ landi mega ašeins dżralęknar skottstżfa og breska dżralęknafélagiš beinir žeim tilmęlum til félagsmanna sinna aš skottstżfa ekki nema lęknisfręšileg įstęša liggi aš baki. Er žar höfšaš til sišferšiskendar hvers einstaks dżralęknis. Er einhver įstęša fyrir okkur aš vera eftirbįtar nįgrannažjóša okkar?



Hvenęr er skottstżfing réttlętanleg?

Hęgt er aš réttlęta skottstżfingu žegar réttmęt lęknisfręšileg įstęša liggur aš baki, t.d. alvarlegir įverkar svo sem beinbrot, illkynja ęxlisvöxtur og žess hįttar. Verkiš er žį framkvęmt eftir aš dżralęknir hefur skošaš hundinn og metiš žaš svo aš skottinu verši ekki bjargaš eša žvķ verši aš fórna til aš hundurinn nįi heilsu į nż. Žaš er alveg ljóst aš žaš aš skottstżfa hund vegna įverka og žess hįttar er ekki daglegt brauš į dżraspķtulum heldur fįtķšur atburšur, tķšni meišsla er ekki hį, žrįtt fyrir aš margir hundar gangi hér um götur meš allar geršir af skottum, snögghęrš og lošin. Žaš, aš skottstżfingar eru stundum nausynlegar af lęknisfręšilegum įstęšum getur ekki réttlętt aš gera žaš aš fastri venju hjį heilu hundategundunum, ķ fyrirbyggjandi tilgangi.

Hafa hundar žörf fyrir skottiš?

Jį, skottiš žjónar margskonar tilgangi mešal annars viš jafnvęgisskyniš, tjįningu og sund. Hundar hafa žróast įržśsundum saman og ķ gegnum ręktun höfum viš bśiš til allskyns śtfęrslur į žeim. Ef skottiš vęri ekki nothęft fyrir hundinn hefši nįttśruvališ sjįlft séš um aš śtrżma žvķ fyrir löngu. Hjį sumum hundategundum ķ dag fęšast einstaklingar sem eru meš vanskašaš skott eša jafnvel bara stśf, en žaš telst žį ekki ešlilegt og er orsakaš af stķfri ręktun fyrir eiginleikanum. Stašreyndin er aš meš mjög fįum undantekningum fęšast flestar hundategundir meš langt skott en missa žaš aš tilstušlan hégóma ręktenda og žeirra tilbśnu ręktunarmarkmiša sem alltof sjaldan miša aš žvķ aš skapa heilbrigša hunda.

Hver eru rök žeirra sem styšja skottstżfingar og eyrnastżfingar? Talsmenn eyrnastżfinga koma hreint fram og segja einfaldlega aš hundurinn sé flottari, meira töff, meš stķfš eyru. Rök žeirra eru engin og žeir višurkenna žaš. Verra er meš skottstżfingarnar og aflimun ślfaklóa. Žeir sem męla fyrir žessu styšjast viš sķfellt styttri lista "śtskżringa". Sem ašalįstęšu nefna žeir aš skottstżfing fyrirbyggi meišsl į skottinu. Önnur įstęša er aš skottin žurfi aš vera stķfš til aš uppfylla ręktunarmarkmišin, en žaš eru ķ raun rök į móti žar sem žetta tiltekna ręktunarmarkmiš žjónar ekki hundinum heldur tżskudylgjum mannfólksins sem hefur įkvešiš hvernig tiltekin tegund į aš lķta śt.



Hvaš varšar veišihunda žį veršum viš aš lķta į žį stašreynd aš flestir žessara hunda eru aldrei notašir ķ veiši, žetta eru gęludżr sem ekki eru ķ įhęttuhóp. Hvernig er hęgt aš réttlęta žaš aš stżfa Rottveiler en ekki Labrador, eša Doberman og Boxer en ekki Dalmatķu hund? Er ekki kominn tķmi til aš leggja af žann ljóta siš aš breyta śtliti hundanna okkar eftir gešžótta og hégóma? Hvernig vęri aš bśa til ręktunarmarkmiš fyrir skottin?

Sį er hér ritar og samstarfsmenn į Dżralęknastofunni ķ Garšabę hafa tekiš žį įkvöršun aš śtlitsbreyta ekki hundum eftir óskum ķ framtķšinni. Skottstżfingar og žess hįttar verša ašeins framkvęmdar ef lęknisfręšileg įstęša liggur aš baki. Žetta er bara spurning um vilja. Viš erum vön aš sjį įkvešnar tegundir skottlausar og žurfum bara aš venjast hinum vinalegu skottum upp į nżtt.

Heimildir: AVA Information Sheet. Artarmon Australia, no 10, feb 2000. Dyrebeskyttelse, dyrevęrnslov, hundelov, dyreforsögslov, Paulsen Jörgen DDD 1994.
Upp

Spķtalinn Vörur Greinar/fróšleikur Neyšarnśmer 863 3131
| Dýralækningar ehf | Kirkjulundi 13 | 210 Garðabæ | kt:701297 3859 | Vsk.nr. 56619 | Sími: 565 8311 | Fax: 565 8304 | dspg@dspg.is | Netvistun - Heimasíðugerð, hugbúnaðarlausnir og hönnun